لئن كنت فى حلب ثاويا * فنجنى الغبير بدبوريه « 1 » دبوسيه [ د س ى ] « 2 » شهركى از كارگزارى صغد در فرارود است . از آنجاست : 1 - بو زيد دبوسى « 3 » ، عبيد اللّه پسر عمر پسر عيسى نگارنده كتاب « اسرار » و « تقويم الادلّه » . او از فقيهان بزرگ حنفى و ضرب المثل بود . در بخارا به سال 403 درگذشت . 2 - بو الفتح ميمون پسر محمد پسر عبد اللّه پسر بكر مجّ دبوسى « 4 » در مرو بزيست . پيرى نيكوكار از فقيهان شافعى بود . او بر بو المظفّر سمعانى فقه آموخت و بسال پانصد و سى و اندى در مرو درگذشت . 3 - فرزندش بو القاسم محمود پسر ميمون « 5 » . او و بو زيد سمعانى در فقه همدرس بودند . او حديث را از بو عبد اللّه [ 547 ] فراوى و بو المظفّر عبد المنعم پسر بو القاسم قشيرى برشنود . 4 - بو القاسم على پسر ابو يعلى پسر زيد پرحمزه پسر محمد پسر عبد اللّه حسينى علوى دبوسى « 6 » فقيه شافعى بود . آموزگارى آموزشگاه نظاميه بغداد به دو واگذار شد . او در فقه و اصول و ادب پيشوا و در مناظره زبردست بود . او از ابو عمر قنطرى و از بو سهل احمد پسر على ابيوردى و جز اين دو برشنود . بو الفضل محمد پسر بو الفضل مسعودى و عبد الوهّاب انباطى و جز ايشان از وى روايت دارد . او به بغداد به سال 432 درگذشت . امّا احمد بن عمر پسر نصير پسر حامد پسر احيد پسر دبوسهء دبّوسى « 7 » ، پس نسبت او به نيايش مىباشد . دبوسه بدست قتيبة بن مسلم باهلى بسال 93 اسلام پذيرفته بود . دبه [ د ب ] با باى تك نقطهء بىتشديد . ابن اسحاق گويد : شهرى بين « أصافر » و « بدر » . جايى است كه پيامبر ( ص ) در جنگ بدر از آنجا گذر كرد . ابن فرات تلفظ آن را در چند جا چنان ضبط كرده است . گروهى نيز گفته‌اند « دبه » ميان « روحاء » و « صفراء » است . نصر گويد : اين تلفظ اصحاب حديث است و درست آن دبّه است . زيرا كه معنى آن تپهء شن است . « دباب » و « دبّاب » در نام جاهاى ديگر نيز آمده است . من ( ياقوت ) گويم : به گفتهء جوهرى « دبّه » كه در آن روغن نهند و دبّه نيز به معنى كومهء شن است . ريشهء دبّه به معنى راه باشد . دبيثا [ د ب ] با ياى دو نقطه زير ساكن و ثاى سه نقطه و الف كوتاه ديهى از نهروان نزديك « باكسايا » . گروهى از دانشمندان از آنجا برخاسته‌اند . بدان نسبت دارد دبيثايى و دبيثى و گاه اوّلش مضموم باشد . دبيرا [ د ] ديهى از سواد بغداد . شاعرى چنين سروده است : انّ القباع سار سيرا ملسا * بين دبيرا و دباها خمسا « 8 » دبير [ د ] با راى بىنقطه ، ديهى در يك فرسنگى نيشابور . بدان نسبت دارد بو عبد اللّه محمد پسر عبد اللّه پسر يوسف پسر خورشيد دبيرى « 9 » . او از قتيبه پسر سعيد و از محمد پسر ابان و از اسحاق پسر راهويه و گروهى برشنود . بو حامد و پيران ديگر از وى روايت دارند . او به سال 307 درگذشت [ 548 ] . دبيره [ د ر ] ديهى در بحرين از آن بنى عامر پسر حارث پسر عبد قيس . دبيق [ د ] شهركى ميان « فرما » و « تنّيس » از كارگزارى مصر است . پارچهء دبيقيه به آنجا نسبت دارد و اللّه اعلم . دبيقيّه [ د ى ى ] با دو ياى نقطه در زير و قاف دو نقطه و ياى نسبت از ديههاى بغداد در بخش نهر عيسى . بدانجا نسبت دارد بو العبّاس احمد

--> ( 1 ) . اگر در حلب ماندگار باشم « غبير » را از « دبوريه » بر مىچينم . ( 2 ) . احسن ع ص 49 ، 266 ، 324 ، 342 ترجمه ص 70 ، 366 ، 476 ، 501 ، تقويم بو الفدا - آيتى ص 566 - 567 در چاپ جندى از روض المعطار : 233 آن را « دبوسه » ناميده گويد شهرى زيبا پربوستان و ميوهء بسيار است و كشتزارها دارد . بازارها و روستاها دارد . منبر نيز دارد . براى فرق شهرهاى منبردار و بى منبر ن . ك : احسن ع 273 ، 282 ترجمه منزوى ص 395 ، 409 و پانوشت ص 460 . دبوسيه ( Dabusiyah ) يكى از سه شهر مهم ميان بخارا و سمرقند است « كرمينيه ، ربنجن » ( لسترنج ص 497 تا 501 ) . ( 3 ) . ش . ش : 1832 از انساب 222 ، بدايه و نهايه 12 : 46 ، تاج التراجم : 26 ، لباب : 1 : 490 ، معجمط : 866 ، جواهر المضيعه : 1 : 339 و : 2 : 306 ، كناو القاب : 2 : 204 ، خلّكان : 3 : 48 ، ظنون : 196 و 352 و 467 ، مفتاح السعاده : 2 : 53 ، ريحانة الادب : 2 : 213 ، شذرات : 3 : 245 فوائد البهيه : 109 ، عبر : 3 : 171 ، هدية العارفين : 1 : 647 ، زركلى : 4 : 248 . ( 4 ) . ش . ش : 3158 ، از تحبير 2 : 326 ، انساب 322 ، لباب ج 1 : 490 . ( 5 ) . ش . ش : 3020 از انساب 222 ، لباب 1 : 490 ، تحبير 2 : 289 . ( 6 ) . ش . ش : 2070 از انساب 222 ، لباب 1 : 490 ، كامل 8 : 144 ، 152 ، طبقات سبكى 5 : 296 ، بداية و النهايه 12 : 135 ، طبقات اسنوى 1 : 526 ، منتظم 9 : 50 . ( 7 ) . ش . ش : 347 - نقل از لباب 1 : 490 ، انساب 222 . ( 8 ) . قباع ( پرنده‌اى ) ميان « دبيرا » و « دباها » پنج بار آهسته رفت و آمد كرد . ن . ك : ج 2 : 545 : 14 . ( 9 ) . ش . ش : 2736 از انساب 223 ، 234 ، لباب 1 : 491 ، 516 ، مشتبه 1 : 291 و حاشيه ص 334 .